علت های لاستیک سایی خودروها و روش های حل کردن آن

لاستیک های خودرو یکی از مهم ترین اجزای ایمنی وسیله نقلیه هستند. هر چقدر هم که سیستم ترمز یا فرمان خودرو قوی باشد، بدون لاستیک سالم و استاندارد، امنیت جانی سرنشینان و راننده به خطر می افتد. یکی از مشکلات شایع در بین رانندگان، لاستیک سایی است؛ یعنی ساییده شدن غیرعادی لاستیک ها در بخش های خاصی که باعث کاهش عمر آن ها و ایجاد خطر در رانندگی می شود. در ادامه این مطلب از لاستیک راهسازی ایران با روش های حل این موضوع آشنا خواهید شد.

لاستیک سایی چیست؟

لاستیک سایی به فرسودگی یا کاهش ارتفاع عاج لاستیک به شکل غیرعادی و ناهماهنگ گفته می شود که در اثر تماس لاستیک با سطح جاده ایجاد می گردد. در حالت طبیعی، آج لاستیک در طول زمان و استفاده به طور یک نواخت ساییده می شود، اما وقتی این فرسودگی در بخش خاصی از لاستیک بیشتر از سایر قسمت ها باشد، اصطلاحاً می گویند لاستیک سایی اتفاق افتاده است.

این کار نه تنها باعث کاهش عمر مفید لاستیک می شود، بلکه می تواند ایمنی خودرو را نیز تحت تأثیر قرار دهد. لاستیک های ساییده شده چسبندگی کمتری با جاده دارند، به خصوص در شرایط بارانی یا لغزنده و این موضوع خطر سر خوردن یا از دست رفتن کنترل خودرو را افزایش می دهد. همچنین لاستیک سایی معمولاً نشانه ای از یک مشکل فنی در سیستم تعلیق، فرمان یا شرایط باد لاستیک ها بوده که در صورت بی توجه ای، ممکن است به قطعات دیگر خودرو نیز آسیب برساند.

انواع لاستیک سایی خودروها

لاستیک سایی همیشه یک الگوی ثابت ندارد و شکل ساییدگی می تواند سرنخی مهم درباره مشکل فنی خودرو باشد. با دقت به محل و نوع ساییدگی، می توان علت آن را سریع تر تشخیص داد و از آسیب بیشتر جلوگیری کرد. به طور کلی، سایش لاستیک ها به چند حالت رایج تقسیم می شود که هر کدام نشانه ای از یک ایراد خاص هستند، جهت مطالعه بیشتر می‌توانید مطلب شاخص سایش لاستیک را مطالعه بفرمایید. در ادامه مهم ترین این الگوها را بررسی می کنیم.

لاستیک سایی از سمت داخل

در این حالت بخش داخلی آج لاستیک به مرور نازک تر می شود، در حالی که بخش بیرونی هنوز سالم به نظر می رسد. این مشکل اغلب به دلیل زاویه کمبر منفی بیش از حد یا خرابی قطعات سیستم تعلیق رخ می دهد. رانندگی طولانی با این مشکل می تواند باعث ترکیدن لاستیک در سرعت بالا شود.

لاستیک سایی از سمت خارج

وقتی لبه بیرونی لاستیک بیش از حد ساییده شود، معمولاً علت آن زاویه کمبر مثبت بیش از حد یا تنظیم نبودن فرمان است. همچنین رانندگی زیاد در پیچ های تند یا جاده های کوهستانی هم می تواند این نوع ساییدگی را تشدید کند.

ساییدگی وسط لاستیک

وقتی فشار باد لاستیک بیشتر از حد استاندارد باشد، تماس بخش میانی لاستیک با زمین بیشتر شده و وسط آج سریع تر ساییده می شود. این مشکل علاوه بر کاهش عمر لاستیک، باعث کاهش چسبندگی خودرو در جاده های لغزنده می شود.

ساییدگی کناره های لاستیک

برعکس حالت قبل، فشار باد کمتر از استاندارد باعث می شود که لبه های بیرونی آج بیشتر با زمین در تماس باشند و زودتر ساییده شوند. این مشکل می تواند مصرف سوخت را نیز افزایش دهد چون مقاومت غلتشی لاستیک بالا می رود.

علت های اصلی لاستیک سایی

لاستیک سایی نتیجه فشار یا اصطکاک نامتوازن روی سطح لاستیک است که معمولاً به دلیل ایراد در سیستم فرمان، تعلیق یا شرایط خود لاستیک ایجاد می شود. این مشکل اگر به موقع برطرف نشود، حتی روی لاستیک های تازه هم دوباره ظاهر خواهد شد. در ادامه مهم ترین دلایل آن را بررسی می کنیم.

زاویه کستر، زاویه محور فرمان نسبت به خط عمودی است که بیشتر روی پایداری خودرو اثر دارد و در صورت تنظیم اشتباه، می تواند الگوی ساییدگی را تغییر دهد. زاویه تو نیز به انحراف افقی چرخ ها نسبت به یکدیگر گفته می شود و اگر بیش از حد باز یا بسته باشد، ساییدگی نامنظم روی لاستیک ایجاد می‌کند.

بالانس نبودن چرخ ها

بالانس نبودن چرخ به معنی توزیع نامتوازن وزن در محیط لاستیک است. این مشکل باعث ایجاد لرزش در فرمان به خصوص در سرعت های بالا می شود و به مرور زمان، الگوی ساییدگی موجی یا لکه ای روی آج لاستیک پدید می آورد. ادامه رانندگی با چرخ های بالانس نشده، علاوه بر لاستیک سایی، می‌تواند به یاتاقان ها و سیستم تعلیق نیز آسیب برساند.

فشار باد نامناسب لاستیک ها

فشار باد لاستیک اگر بیشتر یا کمتر از مقدار استاندارد باشد، الگوی ساییدگی خاصی ایجاد می کند. باد زیاد باعث می شود بخش میانی آج بیشتر با زمین در تماس باشد و سریع تر ساییده شود. برعکس، باد کم موجب افزایش تماس کناره های لاستیک با سطح جاده شده و باعث ساییدگی لبه ها می گردد. فشار باد نامتوازن بین لاستیک ها نیز باعث کشیده شدن خودرو به یک سمت و سایش نامتعادل می شود.

خرابی کمک فنر و سیستم تعلیق

کمک فنر وظیفه دارد ضربات ناشی از ناهمواری های جاده را جذب کرده و تماس یک نواخت لاستیک با زمین را حفظ کند. در صورت خرابی، چرخ ها در حین حرکت بالا و پایین می پرند و این موضوع باعث سایش نامنظم یا موج دار لاستیک می شود. فرسودگی بوش ها، سیبک ها و سایر قطعات سیستم تعلیق نیز می تواند مشکل مشابه ای ایجاد کند.

سبک رانندگی پرشتاب یا ترمزهای شدید

رانندگی تهاجمی، شامل شتاب گیری ناگهانی یا ترمزهای شدید، باعث ایجاد نقاط صاف روی سطح لاستیک می شود. این نوع ساییدگی که به آن Flat Spot گفته می شود، علاوه بر کاهش عمر لاستیک، باعث کاهش چسبندگی آن در جاده های خیس یا لغزنده می شود.

کیفیت و تاریخ تولید لاستیک

لاستیک های بی کیفیت یا تاریخ گذشته مقاومت کمتری در برابر حرارت، اصطکاک و فشار دارند و سریع تر ساییده می شوند. حتی اگر آج این لاستیک ها در ظاهر سالم باشد، ساختار داخلی آن ها ممکن است تضعیف شده باشد و این موضوع موجب فرسودگی سریع و ناایمن شدن رانندگی خواهد شد.

بار اضافی یا توزیع نامناسب وزن خودرو

حمل بار بیش از ظرفیت خودرو یا قرار گرفتن وزن بیشتر روی یک محور، فشار زیادی را به لاستیک های همان بخش وارد می کند. این فشار نامتوازن باعث سایش زودرس لاستیک ها، به خصوص در خودروهای باری یا شاسی بلند می شود.

روش های پیش گیری و رفع لاستیک سایی

اولین و مهم ترین اقدام برای جلوگیری از لاستیک سایی، تنظیم دوره ای زوایای چرخ ها یا همان Wheel Alignment است. این کار باید حداقل سالی یک بار یا پس از هر ضربه شدید به چرخ ها مثل برخورد به جدول انجام شود. تنظیم درست زاویه کمبر، کستر و تو باعث می شود تماس لاستیک با سطح جاده به شکل یک نواخت باشد و سایش غیرعادی ایجاد نشود.

بالانس کردن چرخ ها نیز نقش مهمی در جلوگیری از ساییدگی موجی یا لکه ای لاستیک دارد. بهتر است هر ده هزار کیلومتر یا هنگام تعویض لاستیک، بالانس چرخ ها انجام شود. این کار لرزش های فرمان را از بین می برد و از فشار نامتعادل روی آج لاستیک جلوگیری می کند.

کنترل فشار باد لاستیک ها یک اقدام ساده اما مهم است. فشار باد باید طبق استاندارد کارخانه سازنده خودرو تنظیم شود و بهتر است ماهی یک بار با دستگاه معتبر اندازه گیری گردد. فشار کم یا زیاد هر دو باعث سایش غیرعادی و کوتاه شدن عمر لاستیک می شوند. همچنین لازم است فشار همه لاستیک ها یکسان باشد تا خودرو به یک سمت کشیده نشود.

بازبینی منظم کمک فنر و قطعات سیستم تعلیق نیز ضروری است. کمک فنرهای فرسوده باعث پرش چرخ ها روی جاده و سایش ناهماهنگ لاستیک می شوند. تست ساده کمک فنر این است که روی گلگیر خودرو فشار دهید و رها کنید، اگر خودرو بیش از دو بار بالا و پایین شد، کمک فنر نیاز به تعویض دارد.
انتخاب لاستیک مناسب فصل و شرایط جاده از دیگر عوامل مهم پیش گیری است. لاستیک های زمستانی، تابستانی و چهار فصل هرکدام طراحی متفاوتی دارند و استفاده از مدل نامناسب، علاوه بر کاهش ایمنی، باعث ساییدگی زودرس می شود.

رعایت سبک رانندگی ایمن و ملایم هم تأثیر زیادی بر عمر لاستیک ها دارد. دوری از شتاب گیری ناگهانی، ترمزهای شدید و عبور سریع از دست اندازها می تواند فشار اضافی روی لاستیک را کاهش دهد و سایش را به حداقل برساند.

جابه جایی دوره ای لاستیک ها یا همان Tire Rotation نیز کمک می کند تا لاستیک ها به طور یک نواخت ساییده شوند. توصیه می شود این کار هر هشت تا ده هزار کیلومتر انجام شود تا فشار بین چرخ های جلو و عقب به شکل متعادل تقسیم شود.

کلام آخر

لاستیک سایی خودرو نه تنها هزینه های زیادی را به راننده تحمیل می کند، بلکه می تواند جان او و سرنشینان را به خطر بی اندازد. با رعایت نکاتی مثل تنظیم منظم فرمان، کنترل فشار باد، انتخاب لاستیک مناسب و سبک رانندگی ایمن، می توان تا حد زیادی از این مشکل پیش گیری کرد. مراقبت از لاستیک ها در واقع سرمایه گذاری بر امنیت و آرامش در رانندگی است.